EEN NETFLIX-DOCUMENTAIREREEKS
Een lied kan duizend verschillende dingen voor verschillende mensen betekenen.
Als ze me vragen wat een lied betekent, zeg ik: 'Wat het maar voor jou betekent.'
Maar ik zeg niet wat het voor mij betekent.
Want dat kan betekenen dat ik je illusies verwoest.
Geen twee mensen kunnen het eens worden over de definitie van folk.
M'n eigen definitie is dat folkmuziek een proces is...
...dat al duizenden jaren gaande is.
Eens, lang geleden, ging een Zoeloe-man voor een microfoon staan...
...in de enige opnamestudio in Afrika...
...waar hij 13 noten zong die vervolgens zo'n 15 à 16 miljoen dollar opbrachten.
Waarvan bijna niets bij hem of, na z'n dood...
...bij z'n nazaten in Zuid-Afrika terechtkwam.
Er zijn miljoenen dergelijke liedjes, overal ter wereld...
...en het mooie is dat veel ervan hier komen.
Hier is een lied dat jullie mogen meezingen.
Het komt uit Zuid-Afrika.
Ik heb een heldere herinnering van toen ik drie of vier was...
M'n moeder maakte macaroni met kaas als avondeten.
Ze had een sprankelend karakter en een behoorlijk goede stem...
...en ze danste in het rond en zong: 'Wimoweh, a-wimoweh, a-wimoweh'.
Zoals men doet.
Hé, goed.
Iedereen die dat lied hoort... De haartjes in hun nek gaan rechtop staan...
...en ze verwachten dat ze vermaakt gaan worden.
Ik vind het moeilijk om een lied te bedenken dat meer afstand...
...in tijd en ruimte heeft afgelegd.
Als je je afvraagt wat dat betekent...
...het betekent: 'De leeuw slaapt, de leeuw, de leeuw.'
Volgens de legende is de leeuw niet dood, hij slaapt.
Op een dag ontwaakt hij om ons naar de vrijheid te leiden.
Achteraf gezien vind ik het verbazingwekkend...
...en beschamend dat ik het verhaal ervan niet kende.
Ik had vast al grijs haar voor ik echt hoorde wat het lied was en...
...hoe blind ik was voor ik de oorspronkelijke opname uit 1939 hoorde.
Rian Malan, auteur en journalist...
...wiens voorouders in de 17e eeuw in Zuid-Afrika aankwamen.
Een van z'n familieleden, Diaf Malan...
...was de eerste premier van de National Party.
Hij bracht de apartheid in werking.
Iets waar Rian z'n hele leven mee heeft geworsteld.
RIAN MALANS HUIS OMGEVING JOHANNESBURG, ZUID-AFRIKA
Grappig hondje dat je bent.
Mijn naam is Rian Malan.
Ik ben een Zuid-Afrikaan, ik ben Afrikaner.
Ik ben schrijver, ik speel wat muziek...
...en ik drink vrij veel. Rook sigaretten.
Ja, je krijgt koffie.
Als kind voelde het...
...of ik begraven was onder een onmogelijk zware last...
...van geschiedenis en schuld die op m'n schouders rustte.
De geschiedenis van de Malans was een factor die zwaar woog op m'n...
...jeugdige bewustzijn.
Dr DF Malan...
Hij en m'n grootvader waren neven.
Hij was de eerste premier van de apartheid in Zuid-Afrika in 1948.
'Grand Apartheid' vond z'n basis in racisme en blanke suprematie.
Ik voelde veel schuld over apartheid en m'n medeplichtigheid eraan.
Om met zichzelf te kunnen leven, was m'n vader blind...
...voor de schade die apartheid zwarte mensen toebracht.
Demonstraties tegen het strikte apartheidsbeleid van de overheid...
...laaiden op tot schokkend geweld. Heel Zuid-Afrika was in beroering.
Een van m'n eerste herinneringen...
...is dat ik in Time Magazine las over de avonturen van Guevara.
Met glamoureuze foto's van hem met z'n baret erbij. Ik vond het cool.
Ik besloot dat ik ook communist was en heb een herinnering...
...dat ik in de achtertuin stond en tegen Miriam Shabalala, onze bediende...
...zei dat ik communist was en dat ik later...
...ging afrekenen met apartheid en haar zoubevrijden.
Ik weet nog dat ze een beetje...
Ik verwachtte dat ze me zou bedanken, of zoiets.
Maar ze zei 'Ah, suka', wat neerkomt op: 'Ga toch weg, je praat onzin.'
Ze had echt gelijk. Maar ik hield van Afrikaanse mensen.
Ik ging graag met ze om en hoorde hun muziek graag op de radio.
Ik at hun eten graag.
Het is zo'n oud Afrikaans verhaal dat het een cliché is.
Maar ik wilde voorvechter zijn...
...van zwarte bevrijding, omdat dat me cool leek.
Op een nacht, begin jaren 70...
...slopen m'n vrienden en ik uit huis en schreven we graffiti...
...op een enorme betonnen wal aan Empire Road...
...een drukke verkeersader in Johannesburg.
We schreven: 'Zeg het hard, ik ben trots en zwart' in koeienletters.
Er kwam een foto van ons werk in de lokale Afrikaanse krant.
Met het bericht dat de veiligheidspolitie onderzoek deed.
In het milieu waar ik uit kwam, was dat cool.
Een klap voor het boosaardige rijk.
Maar na een Zuid-Afrikaanse jeugd moesten jongens als ik het leger in.
Met geweren tegen communisten vechten.
Ik geloofde echt niet in het doel. Ik geloofde niet in apartheid.
Ik ontdook de dienstplicht een paar jaar en toen dat onmogelijk werd...
...op 9 mei 1977, ging ik een vliegtuig naar de wereld van kleur in.
Ik kwam terecht in LA waar ik rockrecensies schreef voor tijdschriften.
Onder het pseudoniem Nelson Mandela.
Ik kon m'n eigen naam niet gebruiken omdat ik geen papieren had.
Als je me had ontmoet toen m'n vliegtuig landde...
...en zei: 'Wie ben je en wat doe je hier?'
Dan had ik mezelf afgeschilderd als rechtvaardige blanke man. Dat ik...
...compleet tegen apartheid was vanaf m'n eerste bewustzijn.
Maar ik wist precies waarom ik Zuid-Afrika had verlaten.
Ik ging er weg omdat de raciale problemen onoplosbaar leken.
Het is onmogelijk uit te zoeken, er komt een gruwelijke rassenoorlog.
Ik wil er niet aan meedoen omdat ik een lafaard ben. Dat is de waarheid.
Ik was bijna 30 toen de laatste strijd begon in Zuid-Afrika.
September 1984.
Enorme rellen en geweld braken uit.
Het ging als een lopend vuurtje door het land.
Bendes met stenen op straat, agenten met gepantserde wagens.
Elke dag werden er mensen gedood.
Ik keek van veraf toe.
Ik moest terugkomen en...
En het onder ogen komen.
Ik was ook een journalist, jong en ambitieus.
Ik had een idee voor een boek dat anders was dan alles wat eerder was geschreven.
ZUID-AFRIKA
My Traitor's Heart gaat over diepgewortelde raciale angst en haat.
Rian Malan hoort bij een Afrikaner clan die er 300 jaar geleden ging wonen.
Sinds de publicatie vorig jaar kreeg het boek My Traitor's Heart...
...vrijwel alleen jubelrecensies...
...omdat het meedogenloos de rauwe waarheid van Zuid-Afrika zoekt.
Over die eerlijkheid.
Je schrijft, en ik citeer: 'Sommige blanken zien gevaar als ze zwarten zien.
Sommigen zien wreedheid, sommigen slachtoffers, sommigen revolutiehelden.
Weinigen van ons zien helder.'
Hoe helder denk je dat jij kon zien?
Delen van de ervaring van blank zijn...
...kenden we allemaal. We konden die niet uitdrukken.
Ik ben m'n eigen gelul zat.
Ik zeg je nu de waarheid. M'n naam is Malan.
Ik ben een van hen. Zo is 't in m'n hoofd.
Er is niets zo triest als iemand die ontkent wie hij echt is.
Ik hield van zwarte mensen en vreesde ze. Ik vreesde ze, maar hield toch van ze.
Ik val ten prooi aan precies dezelfde raciale psychose en irrationele angsten...
...die blanke Zuid-Afrikanen verenigden en ons gedrag bepaalden.
Dit is waar ik over moet schrijven. Het is het enige wat ertoe doet.
Het enige belangrijke dat ik over het land weet.
Ik kom uit een zwaar gecompliceerd land.
We moesten onze verschillen open en eerlijk erkennen.
We moesten onze harten uitsnijden en ze op tafel leggen...
...en ernaar staren in de hoop op redding.
Vertrouwen is ons enige middel tegen de duisternis.
De duisternis in onszelf.
Zuid-Afrika is vast het meest bekend om z'n strijd om vrijheid...
...en om z'n muziek.
Z'n muzikale melodieën hebben de verbeelding...
...en interesse van mensen overal ter wereld gewekt.
Dit is wat er gebeurt.
Dus in 1999...
...hadden we in Zuid-Afrika ene Johnny Clegg, ofwel Le Zoulou Blanc.
Hij was een soort cross-over als een Zoeloe-popster.
Ik ontmoette hem bij een braaivleis, een barbecue...
...en hij begon me te vertellen over het lied 'Mbube'...
...dat was opgenomen in Johannesburg in de jaren 30, et cetera.
Ik ging er prat op dat ik een goed geïnformeerde Zuid-Afrikaan was.
Ik vond dat hip en cool, en ik vond het verbazingwekkend...
...en beschamend dat ik het verhaal ervan niet kende.
Dus besloot ik er onderzoek naar te doen.
Dit was de eerste keer dat ik van Solomon Linda had gehoord.
VOORMALIG ARCHIVIST
Ik was voorgesteld aan Rian Malan en hij had contact met me opgenomen.
Op dat moment begon hij net...
...in het verhaal te graven.
Het jaar is 1939 en we zijn in Johannesburg.
Solomon Linda was een Zoeloe-migrant die van het echte platteland kwam.
Overdag deed hij ongeschoold werk.
Maar 's avonds zong hij bij een coole band, de Evening Birds.
Zwarte mensen werden in feite actief ontheemd.
Ze moesten dus weg van het platteland en kwamen naar de stad op zoek naar werk.
Naar wat ik begrijp, begon Solomon Linda met werk bij het Carlton Hotel.
De stad was verlicht, midden in Afrika, en had dingen als...
...wolkenkrabbers en elektriciteit. Dingen die zijn dorp niet had.
Ja, jongen? Wat wil je?
De baas zei dat ik die brief aan u moest geven.
In hun vrije uren...
...kwamen de mannen bij elkaar en vormden ze koren.
Er is een interessante mix van Afrikaans-Amerikaanse roots...
...en elementen van inheemse muziek.
In de weekenden streden de koren tegen elkaar.
Solomon was een man met een buitengewoon muzikaal vermogen...
...omdat hij een fantastische vocalist was.
Dus...
...dat maakte hem duidelijk...
...een kandidaat om uiteindelijk z'n eigen koor te gaan leiden.
Ze waren in Gallo's opnamestudio.
Dat was de eerste opnamestudio in Afrika.
De jongens van het achtergrondkoor begonnen de a-capellamelodie, zo...
En de middelstemmen gingen...
'Mbube' werd drie keer opgenomen. Er waren drie takes.
Alleen in de tweede take, vlak voor het einde...
...het laatste refrein, improviseert hij uit het niets iets.
Solomon Linda stapte naar de microfoon en zong die noten die...
...de geschiedenis veranderden.
'Mbube' is zo'n 100.000 keer verkocht.
In die tijd zou 100.000 een enorme hit zijn geweest.
Weet je, binnen 15 of 20 jaar...
...was dat hele genre bekend als Mbube...
...omdat het klonk als Solomon Linda's lied.
De Mbube-stijl bleef populair.
Het werd isikhwele jo en toen was het cothoza mfana...
...en toen werd het uiteindelijk Isicathamiya.
Als je iemand als Joseph Shabalala neemt, de leider van Ladysmith Black Mambazo...
Ik heb hem vaak...
...hulde horen brengen aan Solomon Linda, als de vader van het genre.
Met z'n prachtige stem, als een vogel.
Het is zo...
Je bent de koning.
Als we het over Solomon Linda hebben, hebben we het over een van onze helden.
We zijn in feite...
...z'n zoon.
Het bijzondere aan dit lied is dat 't de bekendste melodie werd...
...die ooit uit Afrika kwam, en waarschijnlijk ook de lucratiefste.
In 1999 vroeg Rolling Stone me om artikelen bij ze te pitchen.
Ik schreef een vette pitch, gewoon voor de vuist weg...
...over de unieke transculturele saga van dit lied.
Toen onderzocht ik 't voor Rolling Stone. Het was toen vooral bekend...
...omdat het was opgenomen in Disneys hitfilm De Leeuwenkoning...
...en in de Broadwaymusical met dezelfde titel.
Toen ik bij het einde van dit mooie verhaal kwam...
...zei ik: 'We moeten ook vaststellen waar het geld heen ging.'
Beroemde laatste woorden.
De muziek onderzoeken was makkelijk. Daarna zocht ik maandenlang...
...uit waar het geld heen was.
Ik spoorde Solomon Linda's dochters op.
Ik bezocht ze thuis, in Zola.
ZOLA, SOWETO ZUID-AFRIKA
Ik vertrok in de gebruikelijke staat van angst.
Ik vroeg me af of m'n auto zou worden gestolen, of ik levend terug zou komen.
Ik stopte bij hun huis, klopte aan, en Elizabeth deed open.
Toen waren er nog vier zussen, moet ik zeggen.
SOLOMON LINDA'S DOCHTERS
We hadden z'n platen en grammofoon...
...dus zo hoorden wij hem 'Mbube' zingen.
Mam zei dan: 'Die scherpe stem, dat is jullie vader.'
Als het geluid uit de luidspreker kwam...
...ging ik dichtbij zitten in de hoop dat ik hem erin kon zien staan.
Als ik z'n stem hoorde, dacht ik dat ik hem zou zien.
We wisten niet eens dat er geld in het componeren van een lied zat.
We vonden het gewoon fijn om te weten dat vader een lied op een plaat had...
...omdat we toen nog maar kinderen waren.
Ik vroeg: 'Krijgen jullie iets van dit lied?'
En ze zeiden: 'We weten alleen...
...dat iemand buiten het land iets deed met de muziek van onze vader...
...maar we weten niet wat. Er is een blanke advocaat...
...die ons soms wat geld geeft.'
Toen lieten ze me die vodjes papier zien.
Met handgeschreven erop:
'"Lion Sleeps Tonight", ASCAP 10 procent, 600 dollar.'
We hadden nooit eerder bezoek gehad van een blank iemand.
Rian was de eerste.
Hij zei dat hij ons zou helpen...
...om grondig te onderzoeken wat er was gebeurd met m'n vaders geld.
Waar kwam het terecht?
Wie nam het in?
Zodat we konden krijgen wat van ons was.
Te bedenken dat de mensen van De Leeuwenkoning...
...bakken geld verdienden met vaders lied.
We waren gekwetst...
...dat de kinderen van de songwriter honger leden...
...maar de Amerikanen vet werden van het lied van onze vader.
Dat deed pijn.
Tot Rian het ons vertelde...
...hadden we geen idee.
Ik wist wie hun vader was.
ik kende de waarde van wat er in die opnamestudio was gebeurd...
...in 1939, en hoe gigantisch en enorm de weerkaatsing was geweest.
Dit was een simpel onrecht en ik had de kans om het recht te zetten.
Ze zijn niet correct behandeld. Dat is niet eerlijk.
Ik ben, genetisch gezien, sinds 380 jaar in Afrika.
Boven alles wil ik vergiffenis voor de zonden van m'n voorvaders...
...en ik wil worden liefgehad.
Dus...
In dit geval deed ik iets in de hoop dat mensen me zouden liefhebben.
Dat zwarte mensen me zouden liefhebben.
Is dat de waarheid over mij?
Het is ergens wel de waarheid.
We waren aan het begin van dit onderzoek...
...toen ik weerstand kreeg van de blanke advocaat van Linda's dochters.
De enige manier om z'n dossiers te krijgen om te zien...
...wat er precies was gebeurd met de financiële kant, leek me...
...hem door een andere advocaat te vervangen.
Rian kwam me opzoeken...
...en zei dat hij bezig was aan een artikel voor Rolling Stone.
Dat hij bepaalde feiten had gevonden die hij met me wilde delen...
...en dat hij dacht dat er een zaak over aan te spannen was.
De zussen gaven me op schrift toestemming om hun advocaat te benaderen...
...en maanden hem tot samenwerking, omdat ik de royalty's uit wilde zoeken.
En ik kreeg een dikke vinger.
Ik denk dat de inkt amper droog was op de volmacht die ze me gaven...
...toen we naar z'n kantoor reden.
We kwamen aan en legden uit dat we hem niet langer nodig hadden...
...omdat we mensen hadden gevonden die ons konden helpen.
Toen zei hij: 'Is dit hoe jullie me gaan behandelen?
Nadat ik zo goed met jullie moeder heb gewerkt?
En nu komen jullie hier met die mensen...
...en schilderen jullie mij af als slecht mens?'
Toen beseften we dat hij informatie had die wij niet kregen...
...en dat hij ons niet zou kunnen helpen.
Ik zei tegen hem: 'Hier is m'n volmacht.
Jouw opdracht is beëindigd.
Dus...
...ik ben hier om het dossier op te halen.'
En hij zei: 'Ik heb heel weinig.'
Hij gaf me een map met een paar pagina's erin.
Hanro gooide een map op m'n schoot.
Ik maakte 'm open. Er zaten vijf vellen papier in...
...omdat het duidelijk was... herzien, is het woord.
Iemand had ermee geknoeid en alle sappige feiten weggehaald.
Ik had het gevoel dat hij iets probeerde te verbergen.
En niet eens op een manier die je subtiel zou kunnen noemen.
Ik nam de zaak aan omdat, ten eerste...
Ik wilde voornamelijk m'n naam vestigen.
Ten tweede, ik vond dat de familie volledig was misbruikt...
...en de daders dachten dat ze ermee weg konden komen...
...en dat was ook lang gelukt.
Ik wilde laten zien...
...aan de buitenwereld dat, als je hier komt...
...en handelt met Zuid-Afrika en Zuid-Afrikanen...
...je ons moet respecteren.
Jij komt duidelijk niet uit Afrika, Dennis.
Ik heb nooit een Afrikaan gezien die drumt met z'n vuisten.
Altijd met open handen.
ETNOMUSICOLOOG
Ze leren je om je handen naar binnen en buiten te bewegen. Zo.
Maar het moet helemaal gelijk gaan.
Toen ik dit onderzocht, bleek dat 'Mbube' begin jaren 50 in New York arriveerde...
...als deel van een pakket met platen dat uit Johannesburg was gestuurd...
...door de grote Zuid-Afrikaanse musicoloog, Hugh Tracey.
Tracey hoopte tegen alle verwachtingen in...
...dat nieuwe mensen er net zo van zouden houden als hij.
Maar het bleek...
...dat niemand bij Decca interesse had in rare muziek uit een rare subcultuur.
En ze wilden ze bijna weggooien toen Alan Lomax binnenkwam.
We maken een opname vanavond. We houden een feestje, dus kom binnen.
Hij keek naar de platen en zei: 'Ik ken iemand die dit tof vindt. Pete Seeger.'
Pete Seeger was voorvechter van de arbeiders. Folkzanger.
Hij was alomtegenwoordig met z'n banjo en z'n blauwe jeans, en z'n liedjes...
...waarin hij rechten voor arbeiders eiste.
Peter had een openbaring. Hij zette de naald op de plaat.
Hij is er zo van gecharmeerd dat hij papier pakt...
...en het transcribeert.
Je mag je andere culturen niet toe-eigenen maar in die fase van begin jaren 50...
...is een traditioneel volkslied in het publieke domein.
Het is van niemand.
Als een wild paard op de prairie.
Niemand weet wie 'Greensleeves' schreef. Het was 600 jaar geleden.
Dus hoe kwamen die New Yorkers aan het idee dat het traditioneel was?
Wat ik heb kunnen achterhalen, was dat in 1952...
...'Wimoweh' de top tien haalde in Amerika...
...dat ze bij Gallo zeiden: 'Bij God.
Dit is "Mbube" dat werd opgenomen door die Solomon.
Het is ons lied, bij God.
We moeten die New Yorkers opsporen zodat ze ons betalen.'
In die tijd, toen copyright in Afrika in de kinderschoenen stond...
...was een Zoeloe-volksmelodie...
...in de hoofden van blanke mannen die alles runden...
..de muziek waar Afrikanen op het platteland van hielden.
Wellicht kwam het niet in ze op dat het originele nummers waren.
Omdat ze er geen woord van verstonden.
'Het zijn Afrikanen, dit doen ze, het zit in hun aard.
Ze dansen in hun regenlaarzen en zingen.
Wat hebben ze toch een goed ritmegevoel.'
Dat neerbuigende gelul, dat was de houding.
Dus ze zeiden tegen de Amerikanen: 'Dit is een volksmelodie.'
Ze beseften het niet, maar ze hadden een pistool gepakt en zichzelf neergeschoten.
Voor de New Yorkers was het...
...daardoor publiek domein. Een wild paard om te vangen.
We vangen het, brandmerken het. Arrangement door Paul Campbell.
Maar wie is Paul Campbell?
Die persoon bestond niet. Het was een fictief iemand...
...die was bedacht door platenbazen om royalty's op volksmuziek te krijgen...
...die nog niet was gebrandmerkt.
Het was een nieuwe situatie voor een Zuid-Afrikaanse maatschappij.
Een lied in de top tien van de Amerikaanse hitparade.
Vast het spannendste wat ze ooit was overkomen...
...en mogelijk ook het lucratiefste.
Dus ze zeiden: 'Laten we hier iets aan doen.'
Ik ontdekte in m'n Mbube-dossier dat er een wel een akte van overdracht was.
...of een overdracht van copyright, zoals het toen heette...
...van Solomon Linda aan Gallo African Limited.
Het was gedateerd in 1952...
...rond dezelfde tijd dat er activiteit rond 'Wimoweh' was...
...met de versie van The Weavers.
Iemand bij Gallo had toentertijd duidelijk beseft dat ze...
...niet de eigendomspapieren hadden.
De baas riep Linda op kantoor en liet hem iets tekenen...
...waarop stond dat 'Mbube' origineel werk was. Dat ging naar New York.
Het werd vast met hoon ontvangen...
...omdat het al vrij was genoemd, en nu veranderden ze van gedachten.
Toen ik vragen ging stellen, was bijna iedereen al dood...
...maar in de contracten stond dat ze hun onenigheid accepteerden.
Voor de rest van de wereld was 'Wimoweh' Amerikaans eigendom.
En Gallo had het in Zuid-Afrika en de omliggende gebieden zoals...
...Rhodesië, Portugees Oost-Afrika, enzovoort. Een piepkleine markt.
Niemand in de kamer had enig idee van de gevolgen op lange termijn.
Dat dit stukje papier uiteindelijk zou veranderen...
...in bewijsstuk nummer één in een reeks gebeurtenissen...
...die miljoenen opbrengt voor de Amerikaanse copyrighthouders.
Als je 't ons vraagt, was dat oneerlijk.
Solomon Linda werkte in die tijd als een slecht betaalde inpakker...
...in Gallo's persfabriek. Hij pakte platen in.
Ik vind dat moet worden benadrukt dat het niet illegaal was.
Geen fraude. Het was alleen...
...de machtsverhouding tussen Solomon Linda...
...en degene die 'm dat papier voorlegde. Die was vast zo dat...
Ik kan me voorstellen dat hij dacht dat hij niet anders kon.
Een van de dingen die bij ons specifiek bleven hangen, was...
...dat onze vader niet kon schrijven.
Hij kon niet lezen. Maakten ze, toen ze hem lieten tekenen...
...wel duidelijk wat hij deed?
De handtekening van een ongeschoold iemand liegt niet.
Soms zetten ze een kruisje, andere keren een duimafdruk.
Laat ons het document zien dat vader zogenaamd tekende...
...zodat wij kunnen zien of een ongeschoold iemand het tekende.
Hij wist niet dat hij de kost kon verdienen met z'n muziek.
Hij zong gewoon.
Hij had geen idee dat hij in de winst hoorde te delen...
...omdat hij Gallo's werknemer was.
En dus denk ik dat die deal het glashelder maakt dat ze niet vonden...
...dat ze iets verplicht waren aan Linda. Dat ze hem royalty's moesten betalen...
...of enig ander soort van...
...aandeel van wat voor winst ze ook maar konden loskrijgen van de Amerikanen.
Paul Campbell verdiende tienduizenden dollars...
...die naar The Weavers gingen...
...en natuurlijk nam hun maatschappij ook 50 procent.
Het pleit voor Pete Seeger dat hij wel een morele verplichting voelde...
...z'n maatschappij te vragen...
...om te zorgen dat de Zoeloe-man in Zuid-Afrika kreeg waar hij recht op had.
Ze zeiden dat dat zou gebeuren.
Het is nooit gedaan, maar er werden kleine pogingen gedaan...
...hier en daar, maar...
...toen Pete Seeger eenmaal had afgezien van alle royalty's...
...waren de maatschappij en de houders van het copyright, Folkways...
...in een positie waarin ze een deal konden maken die alleen hen hielp.
Zo gauw Pete de deur sloot en de kamer uit was, rolden ze hun ogen...
...en staken ze nog een sigaar op.
'Weet je wat, stuur een paar cent naar die mensen in Afrika', et cetera.
'Zij blij en Pete tevreden.'
Ik weet niet wat jij denkt, maar ik zeg howdy, Afrika.
En moge de tijd voor eeuwig voorbij zijn...
...waarin jouw rijkdom wordt gestolen door andere mensen.
Ik ben verrijkt, en veel andere mensen zoals ik...
...zijn verrijkt door jouw muziek en ik hoop dat je dat weet.
Geen geweldige kwaliteit...
Je merkt dat het erg jaren 60 is.
Karl Webster.
Dank je...
- ...naam van het lied? -Ja...
'The Lions Sleeps Tonight', The Tokens. Daar gaan we.
Ik groeide op in Brighton Beach in Brooklyn en op dat strand...
ZANGER - THE TOKENS
Op het strand zingen, dat was hoe we de meisjes lokten.
We zongen een liedje, 'Wimoweh'...
...dat ik op de radio hoorde en de rest leerde.
Maar wat betekent het? Wat betekent wimoweh?
Ik had geen idee, dus ik ging naar het consulaat van Zuid-Afrika in New York.
Daar deed ik onderzoek naar 'Wimoweh'.
Ik ontdekte dat het woord niet 'Wimoweh' was, maar 'Mbube'.
Dus ik ging met die info naar onze producenten, Hugo en Luigi bij RCA...
...en zij haalden er de tekstschrijver George Weiss bij.
George David Weiss is een aan Juilliard opgeleide gozer die al...
...voor Sinatra had gearrangeerd en voor Elvis had geschreven.
Hij was muzikale regisseur van het geheel.
Ik vertelde hem wat het lied betekende, en hij verzon de tekst:
'In de jungle, de machtige jungle, slaapt de leeuw vanavond.'
DE LIEDJESSCHRIJVER
Waar kwam dat lied in vredesnaam vandaan?
Ik werd gevraagd een lied te schrijven voor het bandje The Tokens...
...en ik zocht het op. Nee, niet precies. Ik deed onderzoek...
...en ontdekte dat het een woord is dat Afrikanen in de jungle gebruiken...
...en dat het betekende 'op leeuwen jagen'...
...of 'terugkomen met de leeuwen.' Ik wist niet wat.
Maar het gaf me het idee voor 'in de jungle'...
...en ik schreef de tekst en de melodie.
Het punt is dat het woord voor Amerikanen niet helemaal te doen was.
Mbube, mbube...
Dus werd het verengelst.
Een mbube is een leeuw.
Maar zoals het lied wordt gezongen...
...heeft het geen betekenis.
Er wordt het hele lied alleen 'mbube' herhaald.
Het komt op mij over alsof hij zichzelf ophemelt.
Dat hij de leeuw is.
Omdat de herhaalde tekst is:
'Je bent een leeuw.'
Dat is gewoon hoe hij...
...zichzelf aan het ophemelen was, snap je.
Toen we de studio in gingen...
...dachten we dat we 'Wimoweh' gingen opnemen.
Maar Hugo en Luigi... Ik zie het nu nog voor me.
Ze gaven me een schrijfblok, een geel schrijfblok met de tekst erop.
En ik kijk naar de tekst en ik zat bij de piano...
...en ik zei: 'Deze tekst krijg ik niet passend...
...op de melodie van "Wimoweh". Het past niet.'
Dus wat ik ter plekke moest doen was...
...een melodie maken die bij de tekst paste, de tweede acht maten.
In falset, natuurlijk.
En zo maakte ik de melodie ter plekke aan de piano...
...en zo werd het 'The Lion Sleeps Tonight'.
Door een mutatie van 'Wimoweh' kregen we 'The Lion Sleeps Tonight'.
In 1961, toen 'Lion Sleeps Tonight' nummer één werd in de Amerikaanse hitlijsten...
...werden George David Weiss en z'n twee producenten...
...bestempeld als de componisten, wat betekende dat...
...ze volgens de conventies van die tijd 50 procent van de opbrengst kregen...
...en de publiciteitshelft ging naar Folkways.
Van daar af aan is het als een lucifer in 'n meer met benzine gooien.
Alles ontplofte, zoals men zegt.
Wederom ging er geen cent naar Solomon Linda...
...die toen oud en stervende was.
Hij was ziekelijk en binnen een jaar was hij dood.
Hij had bij z'n dood precies 151 rand op z'n rekening.
En 151 rand is vergelijkbaar met...
...even denken...
...ongeveer tien dollar nu.
SOLOMON NTSELE GEBOREN IN 1909 OVERLEDEN OP 8-9-1962
Ik hoop dat dit niet gek klinkt, maar ik geloof echt...
...dat ik een werktuig ben...
...waardoor de goede Heer...
...gedachten stuurt...
...en impulsen, creaties, door...
Het komt door mij. Niet uit mij, maar door mij.
En ik geef de eer voor alles wat ik schrijf...
...aan iets, aan iemand anders.
Niet aan mezelf.
In de vroege jaren 90 was er de rechtszaak 'Folkways vs. Weiss'.
Ondertussen was het Amerikaanse copyright aangepast en stond er duidelijk...
...dat 'Wimoweh' en 'The Lion Sleeps Tonight'...
...gebaseerd waren op een lied van Solomon Linda.
Wat volgde was een absurd juridisch ritueel.
Er waren twee teams van rijke, blanke Amerikanen...
...die streden om het eigendom...
...van een lied dat geen van beide teams echt had gemaakt.
Beide kanten gebruikten in hun claims het woord 'plagiaat' veelvuldig.
Het was in feite...
...een open bekentenis, maar er was niemand die opstond en zei:
'Edelachtbare, mag ik? Ik vertegenwoordig de afstammelingen...
...van Solomon Linda en z'n familie.
Hij is degene die geplagieerd werd door deze twee rijke blanke partijen.'
Solomon Linda's dochters wisten niet eens van deze zaak tot ze mij ontmoetten.
Het was nieuw voor ze. Niemand had ze erover verteld.
Hun advocaat in Johannesburg was onwetend...
...of medeplichtig met de New Yorkers.
Hij heeft ze nooit verteld dat dat proces gaande was.
Als ze het hadden geweten en in de positie waren er iets aan te doen...
...zouden hun levens onherkenbaar zijn veranderd.
Maar omdat ze waren wie ze waren, konden ze compleet genegeerd worden.
DE LEEUW SLAAPT MISSCHIEN, MAAR GEORGE WEISS NIET
De ironie van het verhaal van 'Lion Sleeps Tonight' is het vonnis...
...dat George Weiss de volledige controle over 'The Lion Sleeps Tonight' gaf.
Daardoor kon hij enorm profiteren.
Pas na dat specifieke punt ontplofte het lied echt.
Dit ziet er nu bekend uit.
Waar heb ik dit eerder gezien?
Op dat punt had je Disneys enorme succes met de film De Leeuwenkoning...
...en toen de musical, die nog succesvoller was.
Dan zat ik laat 's avonds te roken en zei ik: 'Jezus, dit is veel geld.'
Dus toen ik er een artikel over publiceerde in Rolling Stone...
...keek ik alleen naar simpele dingen, zoals...
Zet Solomon Linda's naam op het lied.
Betaal z'n nazaten een redelijk deel van de enorme opbrengst van het lied.
Bij het begin vonden Hunter en ik...
...een frontale aanval altijd de beste aanpak.
Al die Amerikaanse advocaten zeggen dat het om legale redenen onmogelijk is.
We zijn onervaren jongens en we wisten niet wat we deden.
Het was een vreselijke keuze.
Ik had geen ervaring in copyright of intellectueel eigendom.
Er misten een behoorlijk aantal stukjes van de puzzel...
...en de spelers van wie ik vermoedde dat ze er toegang toe hadden...
...speelden niet mee.
De enige mogelijke aanpak die ik zag, was een soort propagandacampagne.
Ik dacht dat je met genoeg schijnwerpers op de Amerikaanse copyrighthouders...
...kon zorgen dat ze zouden huiveren en tot een juist gebaar te bewegen waren.
Dit is geen Zuid-Afrikaanse kwestie.
Het lied is over de hele wereld uitgebuit...
...en wat ons allemaal betreft...
...willen we absoluut op zoek naar kansen om verloren royalty's op te eisen.
Toen Rian kwam en het artikel deed...
...begon de telefoon continu over te gaan. Iedereen vroeg wat Gallo eraan ging doen.
Vanaf dat moment...
...ging ik langs bij de bazen van Gallo...
...en vroeg ik ze of ik geld mocht om hiermee...
...naar een copyrightadvocaat te gaan. We gingen naar Owen Dean.
Hij heeft eigenlijk de copyrightregels opgesteld in Zuid-Afrika.
En zo begon het gerechtelijke proces.
Ik vond de zaak over 'Lion Sleeps Tonight' een bijdrage aan een sociale kwestie.
M'n mandaat was om een manier te vinden om royalty's te laten stromen...
...naar de familie van Solomon Linda.
Ik was op de hoogte van wat Rian Malan en Hanro Friedrich deden.
Welke... paden zij volgden.
En ik wist uit m'n eigen kennis van de contracten...
...dat ze zich aan strohalmen vastklampten.
Ik had aan het begin niet veel hoop omdat ik wist dat Solomon Linda...
...het copyright had getekend en als je dat doet...
...ontdoe je je volledig van je rechten. Het is als het verkopen van je huis.
Er was geen...
Geen mogelijkheid om te argumenteren op die basis...
...dat er royalty's terug moesten komen bij de familie Linda.
Op een dag, ergens in het begin van de 21e eeuw...
...werd ik gebeld door Elizabeth die overstuur was.
Elizabeth draaide er niet omheen. Ze zei: 'Weet je...
...m'n zus is overleden aan aids.
M'n moeder had vier kinderen.
Adelaide was degene die aan de ziekte leed, de jongste.
Ze was hiv-positief.
Ze heeft lang geleden voor ze overleed.
Wij drieën hebben haar overleefd.
Begrafenissen zijn erg belangrijk voor Afrikaanse mensen.
Om de geest van de dode op de juiste manier verder te sturen.
En mensen joegen zichzelf in de schulden en de armoe...
...om die rituelen correct te kunnen uitvoeren.
Ik weet nog dat ik in een tent in Soweto terechtkwam en er was...
...een mooi portret van Adelaide zoals ze ooit was...
...en er waren veel leden van de familie.
13 JUNI 2002
Adelaides overlijden was het dieptepunt uit de hele zaak.
We konden niet lager gaan.
Ik voelde me een mislukking.
Echt.
We waren een jaar of langer bezig en het had geen vruchten afgeworpen.
Als Adelaide uit een familie kwam die toegang had tot advocaten en onderwijs...
...en juridische kosten, en als ze konden vechten over intellectueel eigendom...
...was haar leven anders geweest, maar niet...
...als je een arm, zwart iemand in Johannesburg was.
Er was een spreker op de begrafenis die zei...
...dat hij hoopte dat de familieadvocaat nu iets constructiefs kon doen...
...en de kwestie kon doorduwen.
Dat was aan mij gericht.
Ik begreep het...
...maar ik was machteloos omdat we zelfs toen nog weinig hadden.
Ik was op het punt van besluiten dat er niets meer gedaan kon worden...
...toen ik plots een eurekamoment had.
Ik herinnerde me een erg obscure bepaling in onze copyrightwet...
...die eigenlijk voortkwam uit een Britse copyrightbepaling uit 1911.
Het begon al in de tijd van Charles Dickens.
COPYRIGHTBEPALING, 1911
De Britse copyrightwet uit die tijd gold maar voor levenslang plus 25 jaar.
In die tijd was Charles Dickens net overleden.
Z'n familie bleef in ernstig financieel in het nauw achter...
...en dit zorgde voor een grote controverse in het VK.
Tot een debat in hun parlement aan toe.
Ze zeiden: 'Goed, dan plakken we nog 25 jaar aan het copyright.
Maar we geven de extra 25 jaar aan de erfgenamen van de auteur.'
Dat gaf de familie een machtige positie omdat...
...ze konden bepleiten dat 'Wimoweh' was afgeleid van 'Mbube'.
En 'Lion Sleeps Tonight' ook.
Elk gebruik van 'Lion Sleeps Tonight' is een copyrightschending...
...van 'Mbube' als er geen toestemming is gegeven...
...en er was allicht geen toestemming gegeven door de familie Linda...
...omdat ze niet wisten dat ze die rechten hadden.
Ik kon teruggaan naar Gallo en tegen ze zeggen: 'Ondanks m'n eerste...
...nogal sombere kijk op deze zaak kunnen jullie toch wel iets doen.'
En ik overlegde een geschreven juridisch advies.
Ik denk dat het 20, 25 pagina's waren.
En toen ik bij het einde was, kreeg ik een bepaald...
Ik kreeg het gevoel dat ik iets had gelezen dat adembenemend was.
Ik dacht bij mezelf: o, shit. Dit is geweldig.
We hoorden geruchten dat er een advies was.
En we wisten dat dat mogelijk de sleutel was...
...tot het ontsluiten...
...van deze zaak.
Ik benaderde Hanro en zei: 'Gallo zit met een advies van Owen Dean.
Waar wij als Gallo toe bereid zijn, is Owen Dean te financieren en sponsoren.
Zo raken we direct betrokken bij de zaak.'
Ik vind dat dit de tijd is, in het jaar 2002...
...om hier serieus mee bezig te gaan.
Misschien hadden we dit eerder moeten doen...
...maar Rian en Hanro hebben enorm veel werk gedaan.
Nu nemen we voor het eerst al hun bronnen mee...
...en al onze bronnen. We combineren ze...
...om te zorgen dat 'Mbube'...
...tot ver in de toekomst een pensioen voor de familie levert.
Dit is niet het einde, maar ik beloof jullie...
...dat deze man, Owen Dean, die Paul aan ons voorstelde...
Hij is een...
Als iemand ons echt kan helpen, iemand die het echt begrijpt...
Nu we hem aan onze zijde hebben, kunnen we iets bereiken. Hij is de juiste man.
Dus laten we hopen. Hopen en bidden.
Als je strijdt tegen met advocaten gewapende New Yorkers...
...moet je daar zelf met dodelijke wapens heen.
Mensen die je geloofwaardig maken.
We gingen met Owen om tafel.
Hij legde ons precies uit hoe z'n advies in elkaar stak.
Het genie van Dean is dat hij die Dickens-clausule nam...
...en het op de Linda-situatie toepaste.
In 1987 hadden de rechten terug naar de familie moeten gaan.
Zodat zij, als Dickens, de kans hadden...
...om een tweede hap van de appel te nemen en elders een betere deal te halen.
Het kwam nooit in me op dat zo'n schitterend, oud wapen kon bestaan.
Gallo besloot, met consensus van de anderen...
...dat ze volledig voor de zaak zouden gaan.
Ze wilden dat internationaal geaccepteerd werd dat de erven Linda...
...het copyright op 'Mbube' hadden...
...en dat elk gebruik van 'The Lion Sleeps Tonight' of 'Wimoweh'...
...toestemming van de familie vereiste.
Ik wist niet wat Owen in gedachten had.
Ja, je..
...hebt een goede theorie in de wet.
Ga je het in de praktijk voor elkaar krijgen?
Hij zei: 'Luister, de voorbereidingen worden...
...behoorlijk gedetailleerd. Het gaat een tijd duren.
Maar ik wil Disney aanpakken.'
Is dat een uitdaging?
Wat een drift...
Ik zou je nooit durven uitdagen.
Disney gebruikte Solomon Linda's muziek in de Leeuwenkoning-musical...
...met wat, volgens Owen, niet de juiste juridische toestemming was.
Het was duidelijk dat een van de grootste exploitanten van het lied...
...Disney was, en dat Disney een enorme smak geld verdiende...
...met het onderliggende muzikale werk.
En de beste nieuwe musical van 1998 is...
De Leeuwenkoning.
We hadden alles tegen ons, vanaf het eerste begin...
...en we begrepen waar we tegen in verzet kwamen.
Een gigantisch, echt gigantisch bedrijf.
Disney aanklagen in de VS was gewoon niet aanvaardbaar.
Ik bedoel, ons nationale budget...
Het nationale budget van Zuid-Afrika is niets vergeleken met dat van hen.
We waren vrij zeker van onze zaak, maar geld was nooit echt het doel.
Het doel was om...
...de rechten te vestigen en opzien te baren.
En omdat we wilden dat de hele wereld oplette...
....was een heel prominent doelwit een goede zaak.
Wat Owen Dean doet...
...is Disney en al hun macht bij de lurven grijpen.
Hij gaat ze hard knijpen om ze te laten doen wat juist is.
Om druk te zetten op de houders van het copyright.
'Jezus, haal ons hieruit. Dit is niet te doen. Wij deden niets.
Ze zetten ons neer als racisten.'
En zonder enige waarschuwing vooraf...
...deed Paul Jenkins een sensationele mededeling. Hij zei...
...dat het hem speet maar dat Gallo besloot om de zaak niet voort te zetten.
En dat ze... zich uit het hele project terugtrokken.
We stonden in de startblokken en plots werd ons gezegd...
...dat we nergens heen gingen.
Ik was aan de ene kant op de hoogte van hoe ver...
...Disney bereid was te gaan, om de zaak in de rechtszaal te bevechten.
Ik was duidelijk bezorgd over belangenverstrengeling...
...en over onze commerciële banden...
...en daarom zag ik duidelijk dat Gallo in deze kwestie niet kon procederen.
Het was, weet je...
Het was een pad dat we niet wilden bewandelen.
We zagen dat er geen andere route was.
Als Disney toen al Gallo's rechten had ingetrokken...
...had dat onze verdiensten enorm beperkt.
We hadden zoveel tijd en moeite en emotioneel kapitaal gestoken...
...in het voorbereiden van de zaak...
...en waren hartstochtelijk geworden over de rechtvaardigheid ervan...
...de sociale rechtvaardigheid van onze zaak...
...dat er zomaar bij weglopen en het laten vallen...
...iets was wat we gewoon niet konden doen.
Het was te ver gegaan. We waren voorbij het punt van...
Intellectueel waren we voorbij het beslissende punt.
Het was een enorm probleem. Owen Dean...
...is een van de duurste advocaten in Johannesburg.
Hij werkte niet voor niets.
En de hele zaak zou misschien nergens heen zijn gegaan, ware het niet...
...dat m'n maat Hanro de minister van Cultuur tegenkwam op een ruraal vliegveld.
Ik vloog terug naar Johannesburg...
...op zaterdagochtend.
Ik sta daar in de vertrekhal en er komt een vent binnen.
Ik keek naar hem en keek nog eens.
'Ik ken hem van tv.'
Dus ik liep naar hem toe. Hij stond helemaal alleen.
Ik zei: 'Dr Jordan...
Mijn naam is Hanro Friedrich.
Ik ben advocaat en ik vertegenwoordig Solomon Linda's familie.'
'Ja', zegt hij.
'Daar heb ik over gelezen.'
Het was zo'n situatie waarin je iemand tegenkomt die je herkent, hè?
VOORMALIG MINISTER KUNST EN CULTUUR
Mijn kaartje, jouw kaartje.
Zo'n situatie.
Ik zei tegen hem: 'Dr Jordan.
Je weet niet wie ik ben...
...maar dit gaat over...
...een erfenis.
Een nationale erfenis.
Het lied 'Mbube' moet terugkomen.
Ik kan niet tegen de Amerikanen vechten zonder geld.'
En hij keek me aan...
Hij zei: 'Hoeveel heb je nodig?' Ik zei: 'Veel.'
Er zijn hier mensen en bedrijven die miljoenen hebben verdiend...
...met het uitbuiten van de artisticiteit...
...de vaardigheden, het muzikale talent van Afrikaanse mensen.
Heel veel geld.
Het zou juridisch gezien een heel belangrijk precedent hebben geschept.
Het feit is dat ze besloten ons te assisteren, en dat was goud waard.
Letterlijk en figuurlijk.
MINISTERIE KUNST EN CULTUUR
Toen we de subsidie hadden...
...was de volgende stap het vinden van het rechtsgebied in Zuid-Afrika.
Als je iemand wilt aanklagen die niet in het land is, moet je...
...retentierecht krijgen over een bezit dat diegene in Zuid-Afrika heeft.
Het kwam in me op dat Disney zo'n 250 handelsmerken in Zuid-Afrika heeft.
Die gelden als bezit onder onze wet.
Dus besloten we dat we Disneys handelsmerken moesten vorderen...
...Mickey Mouse en Donald Duck...
...om het recht te krijgen ze hier aan te klagen.
Ik weet nog dat ik dacht: 'Dit is geniaal.'
Zuid-Afrikanen maakten er een soort nieuwigheidje van.
'Advocaat gijzelt Disneys handelsmerken.'
Ik had graag willen zien hoe de mannen in Burbank...
...die Disney runden die dag ontwaakten en...
...ontdekten dat aan de andere kant van de wereld...
...een stel vreemden zo roekeloos was geweest...
...om Mickey Mouse te gijzelen.
De London Times had er een groot artikel over.
De New York Times, Los Angeles Times. Ze namen het artikel allemaal op.
Het grote, boze Disney tegen de arme Afrikaanse familie...
...was voor de media erg sappig, en het zette veel druk op Disney.
Letterlijk binnen vier, vijf dagen, zou ik zeggen...
...werd Owen gebeld.
Erg roerend. We hadden een gevoelige snaar geraakt.
Ons argument was: 'Copyrightschending vond plaats en er is schade opgelopen.
We komen met, ten eerste, een dwangbevel om te voorkomen dat jullie...
...doorgaan met winst maken met...
...'The Lion Sleeps Tonight' in Zuid-Afrika zonder onze toestemming.
Ten tweede willen we een schadevergoeding voor het ongeautoriseerde gebruik.'
We dienden die papieren in over Disney.
Zij reageerden als kip zonder kop...
...en kwamen met zwaar geschut voor ons en alles dat met ons te maken had.
Ze stonden nu echt voor een Zuid-Afrikaanse rechtbank.
Wat Disney besloot te doen, was een urgent verzoek indienen...
...om het hof te vragen het pandrecht op de handelsmerken te schrappen.
We werden ietwat onverwacht voor het gerecht gesleept...
...om ons in die zaak te verdedigen.
Ik was ontzettend nerveus omdat...
...je beseft dat we één kans hebben om het goed te doen.
Als we deze keer niet slagen, houdt het op.
Ik had gepland, al lang voor de zitting werd afgeroepen...
...om een paar dagen vakantie te nemen op een natuurreservaat.
Ik ging weg met m'n vrouw en we waren heel tevreden wild aan het bekijken...
...toen ik op m'n mobiel een bericht kreeg...
...dat het vonnis was uitgesproken...
...in ons voordeel, waar ik natuurlijk mee in de wolken was.
Het hof oordeelde in ons voordeel en zei dat het proces moest doorgaan.
Op dat punt besefte Disney dat dit geen verzonnen eis was...
...en besloten ze dat ze zaken wilden doen.
En dat zorgde er uiteindelijk voor dat we over een schikking gingen praten.
Tot m'n verbazing...
...kwamen hun advocaten vrijwel direct met een voorstel voor een directe uitkering...
...en een betaling van toekomstige royalty's wereldwijd.
Disney maakte het een strenge eis voor de schikking...
...dat de betaalde som nooit openbaar zou worden gemaakt.
Voor mij was het het culminatiepunt van een heel...
...gespannen, stressvol geding...
...dat succesvoller was dan ik me ooit had kunnen voorstellen.
Ik was uitgelaten. Ik bedoel, voor mij was het een hoogtepunt van m'n carrière.
EEN KRAS OP DE PLAAT VOOR DISNEY
Ik schreef een persbericht waarin Owens grote triomf werd aangekondigd.
Iets van 'historische overwinning voor Zuid-Afrikaanse advocaat.
Eindelijk gerechtigheid voor Linda.'
Mensen houden van een gelukkig einde. Als een Disneyfilm.
Alle pijn en verdriet worden opgelost en gerechtigheid wint...
...en de knappe mensen dansen hand in hand richting de ondergaande zon.
Het was een sprookjeseinde.
Echt.
Als ik eraan terugdenk, vind ik het nog steeds een wonder.
Het was zo'n slag in de lucht.
Dat ik een zaak aanspande en won...
...waarin ik echt het gevoel had dat het een verschil maakte voor mensen...
...en niet voor bedrijven die alleen naar de getallen op hun balans kijken...
...maakte het een speciale zaak voor me.
De publiciteit die het kreeg was overweldigend in ons voordeel.
We waren in staat om een lokaal belang in de openbaarheid te duwen.
Het was echt een internationaal verhaal.
HET IS EEN RECHTSZAAK, EEN REUSACHTIGE RECHTSZAAK
Er is een onmiskenbare erkenning...
...door componisten in de Verenigde Staten die het lied jarenlang uitbuitten...
...in de uiteindelijke schikking, dat de credits...
...moeten zorgen dat het publiek weet dat dit Solomon Linda's lied was.
Het betekent voor mij dat het lied is thuisgekomen.
In het huis in Zola waar ik ben opgegroeid...
...hadden we geen elektriciteit.
En de muren en de vloer waren niet verhard. De muren waren van stenen...
...en de vloer was van grond.
Ik voelde me opgewonden...
...dat de armoede die we zo lang hadden gehad...
...misschien tot een eind zou komen. Dat we een nieuw leven zouden beginnen.
En dat we mensen van betere status konden worden, met waardigheid.
Ik wil niet dat onze kinderen de levens die wij hebben overleefd, moeten leven.
De erfgenamen van de overleden songwriter Solomon Linda...
...hebben gewonnen in hun rechtszaak tegen Disney Enterprises en anderen...
...die de rechten hadden geclaimd op Linda's lied 'Mbube' uit 1939.
Het lied werd gebruikt in Disneys megahit De Leeuwenkoning.
De melodie heeft naar verluidt 100 miljoen rand aan royalty's opgeleverd...
...voor z'n copyrighthouders.
De familie zal compensatie krijgen voor royalty's uit het verleden.
Vlak voor de schikking volledig was voltooid...
...vroeg Owen me om nog een laatste gunst.
Het idee was dat de familie mij wel redelijk vertrouwde...
...en ik denk dat hij wilde dat ik luisterde naar z'n theorie...
...van waarom het slim was om te schikken...
...en dat ik dan zou proberen het aan de zussen uit te leggen.
Het grote punt dat een uitleg nodig had, was dat Owen 60 miljoen rand had geëist.
Dat was in die tijd zo'n 2.250.000 miljoen dollar.
En de schikking was voor een aanzienlijk lager bedrag.
Ik moest een geheimhoudingsverklaring tekenen...
...die stelde dat ik dit niet in het openbaar mocht bespreken, wat...
...me een onmogelijke positie gaf.
Alles wat ik na dat punt zei, zou onbetrouwbaar en ontwijkend klinken.
Ik deed wat er van me gevraagd werd...
Ik dacht een tijdje over de kwestie na en ik zei tegen ze, in essentie...
'Luister, als dit mijn geld was...
...zou ik schikken.'
Het geld...
Ze zouden er geen Ferrari's mee kunnen kopen.
Maar het was een vogel in de hand. Iets waar je op kon rekenen.
Ik was extreem blij dat er een schikking was getroffen.
Maar achteraf gezien was ik op dat moment behoorlijk naïef.
Ik had geen idee van de complicaties die de kop zouden opsteken.
ERFGENAMEN IN PIJNLIJKE STRIJD
Er waren problemen naar voren gekomen bij de schikking.
De zussen waren ontevreden met bepaalde aspecten van wat er gaande was.
Het begon allemaal toen er vragen over het geld waren.
Ons werd gezegd wat we moesten doen, alsof we kinderen waren.
We waren bezorgd over het effect dat het op de zussen kon hebben...
...als er plots een hele hoop geld op ze werd gedumpt.
Disney...
...wilde, als voorwaarde in de schikking, het geld in een beheerd fonds uitkeren.
Wat ik als mijn verplichting zag, was het verzekeren...
...dat er een solide fonds werd gemaakt...
...en dat het werd beheerd door competente, geschikte mensen.
Ik begreep dat we een accountant hadden.
Glenn Dean, vanwege z'n financiële achtergrond.
We hadden Nick Motsatse...
...nog een trustee, omdat hij wist hoe royalty's bewegen.
En dan had je mij, vanwege m'n band met de familie.
In de vorming van deze zaak, vooral na het beslag op het Disney-bezit...
...begonnen Zuid-Afrikanen te geloven dat er miljoenen...
...dollars...
...uit de zaak zouden komen.
De zussen verwachtten vanaf het begin...
...dat ze de rest van hun leven multimiljonair zouden zijn.
En het was erg moeilijk om die verwachtingen in te perken.
Ik zou zelfs zeggen dat het onmogelijk was.
En er was ook het probleem met de taalbarrière.
De enige van de fondsbeheerders die hun taal sprak...
...was Nick Motsatse.
Maar we gebruikten wel tolken.
Hanro Friedrichs chauffeur...
...was Zoeloe en vertaalde ook voor ons.
Ik moest vragen of ze hun goedkeuring gaven...
...over alles wat werd besproken. En als ze vragen hadden...
...moesten ze ons niet laten doorpraten, maar hun hand opsteken...
...en het vragen, zodat ze duidelijkheid kregen en een plan van aanpak.
Het duurde behoorlijk lang voor ze het geld in handen hadden.
Het beheerde fonds kon niet onmiddellijk na de schikking uitbetalen.
Dus dat alleen al...
...zat de dames niet lekker.
En toen werd het vertrouwen...
...een beetje wankel.
Toen het fonds werd geopend, begrepen we het niet echt.
We voelden ons niet goed over de hele situatie.
Ik besloot geen beheerder van het fonds te worden.
Ik was er niet het type voor.
Ik ben niet iemand die in een vergadering notulen maakt.
Ik zou ze hebben teleurgesteld.
Het leek in competente handen. Er waren grotere machten bij betrokken.
De overheid, de organisatie voor muziekrechten...
...en een van de grootste en rijkste advocatenkantoren van het land.
Hoewel het minder geld was dan de familie had verwacht...
...had het genoeg moeten zijn om hun leven te veranderen.
Ik heb ze teleurgesteld. Ja, dat deed ik.
Ik heb de dochters Linda niet gezien in... God... Bijna tien jaar.
Ik heb geen idee wat voor ontvangst ik zal krijgen.
Als ik gezien word als een van de slechteriken in het stuk, dan...
Dit drama loopt nu al 77 jaar.
Laten we hopen dat het wordt opgelost voor we allemaal dood zijn.
TIEN JAAR NA DE AANKONDIGING VAN DE SCHIKKING
Ik kom al m'n hele leven in Soweto.
Ik kwam hier af en toe met m'n ouders.
We zetten de bedienden af als ze op vakantie gingen en veel bagage hadden.
Waar is Madeline Peces Street?
Goed, geeft niet.
Het is niet hier.
Na de opstand in 1976...
...wat betreft politieke spanning... Jongeren zagen je...
...en je blanke huid en dan riepen ze: 'Doelwit'.
En dan gooiden ze stenen naar je.
Sindsdien ben ik als ik naar Soweto kom nogal...
Altijd als ik naar Soweto ga, ben ik nerveus.
Je kunt dit, als je zou willen, zien als verhaal van blanke paranoia.
En dat is het.
En nog iets is dat ik me zou moeten herinneren waar ik ben...
...want dit komt me allemaal heel bekend voor.
Dat is beter.
Het is lang geleden.
- Weten jullie waarom ik hier ben? -Nee.
Luister, het spijt me.
De vorige keer begon ik oud te worden en was m'n haar grijs.
Ik probeerde een ander leven te beginnen.
Het spijt me dat dit jullie is overkomen. Dat je leven nog niet goed is.
Dat dit ding nog steeds gaande is.
Er is niet veel veranderd. Alles is precies als toen je vertrok.
Er zijn geen stappen naar voren, of naar achteren.
Het staat stil.
Wij, als de familie, hebben vragen en we horen dingen te weten.
Als we vragen stellen, willen we weten...
...hoeveel er in eerste instantie is betaald, hoeveel er is gebruikt...
...en wat er in de toekomst gaat gebeuren.
Dus jullie hebben vanaf het begin nooit gehoord:
'Dit is hoeveel geld er binnenkomt, zoveel wordt er uitbetaald'?
Het zou heel fijn zijn als we afschriften...
...van het begin van het fonds konden krijgen, waar we geen toegang toe hebben.
Goed, misschien weet je nog dat ze in die tijd, in begin 2006...
...aan me vroegen om met je tantes en je moeder te praten...
...over de schikking en over hoe ik het begreep.
Ze vertelden me dat er een contante schikking was.
Hanro had vanaf 1999...
...gratis aan de zaak gewerkt. Hij zou 20 procent krijgen.
Al het overgebleven geld zou naar de afstammelingen gaan.
Maar toen was er vanuit het niets...
...een verandering. Er waren opeens enorme juridische kosten.
Ze zeiden dat de overheid...
...het ministerie van Kunst en Cultuur, die zou betalen...
...en plots kwamen er uit het niets enorme claims...
...tegen de nalatenschap van Owen Dean en twee anderen...
...wier namen ik nooit kan onthouden.
Dus ik zei: 'Dit kun je niet maken. Ik vertrouwde jullie.
Je geeft een slechte naam... Er zijn veel blanke mannen betrokken.
Nu lijken we dieven. Dit kun je me niet aandoen.'
Weet je die dag nog...
...dat in de krant stond: 'Eindelijk gerechtigheid voor Solomon Linda?'
En: 'Eindelijk hebben we hier iets goed gedaan.'
Je kunt niet zo praten en dan uiteindelijk zeggen:
'We gaan jullie als kinderen behandelen.' En mij ook.
'Je hebt geen recht op de waarheid.'
Ze hebben het van de schikking afgetrokken.
Ze hebben dat geld wat je noemde afgetrokken.
- Echt? -Ja.
We wisten dat we Hanro moesten betalen.
We wisten niet dat er geld zou worden ingenomen voor iedereen die meewerkte.
We wisten alleen van Hanro's honorarium.
Degene met wie we begonnen.
Toen ze het geld namen, informeerden ze ons niet eens.
Van: 'Zoveel gaan we nemen.'
Ik zag dat ze ons als idioten zagen.
We voelden ons machteloos. We zagen wat er gebeurde...
...maar waren niet bij machte er iets aan te doen.
We werden allemaal gecompenseerd...
...natuurlijk...
...maar dit was geen zaak...
...waarbij iemand van onze kant rijk zou worden.
Punt uit.
Het doet er niet toe hoeveel je het uitlegt. Als het geld rolt...
...moet je het weer uitleggen.
De volgende keer dat er geld rolt weer.
Ik ga heel open zijn en...
We worden ervan beschuldigd, al heel lang...
De beheerders worden er al lang van beschuldigd...
...dat we hun geld slecht beheren, het uitgeven en niet aan hen geven.
Maar er zijn bedragen gegeven. Meerdere grote bedragen zijn gegeven.
En in één geval kregen we een telefoontje van een van de zussen...
...die zei dat ze meer geld nodig had...
...en wij zeiden: 'Maar we hebben net een grote som geld betaald.
Wat heb je daarmee gedaan?'
'Opgedronken', was het antwoord.
Het geld werd verbrast...
...vergooid en in sommige gevallen was het onvindbaar...
...binnen twee maanden nadat ze het kregen.
21 JUNI 2009 NIEUWS
'VRAAG ZE WAT ZE MET HET GELD HEBBEN GEDAAN,
DAN HOOR JE DAT HET VERSPILD IS AAN ALCOHOL.
DIE DOCHTERS ZIJN GEEN GOEDE VRIENDEN VOOR ZICHZELF', ZEI OWEN DEAN.
Ik snap niet dat Owen zegt dat we alcoholisten zijn die geld verbrassen.
Is hij ooit bij ons thuis geweest, of in ons oude huis in Zola?
Hij weet niet eens waar ik woon.
Het is ook grappig omdat...
...ik de enige ben die drinkt. Zij drinken niet.
Ze kwamen met alcohol en zeiden: 'Drink. Het is jouw geld. Geniet ervan.'
Nu draaien ze dat om en zeggen ze dat wij altijd dronken zijn.
Zij blijven dronken. Wij zijn niet dronken.
Als een relatie wordt verbroken...
...worden er achteraf meestal verwijten gemaakt.
Iemand moet ergens de schuld van krijgen.
Ik heb zeker...
...geen wrok jegens de familie.
Ik heb m'n best gedaan met wat we hadden...
...en ik heb niets gedaan...
...wat ze kan hebben benadeeld.
Op persoonlijk niveau wilde ik het niet echt mijn zaak maken...
...om te oordelen over hoe ze het geld wel of niet beheerden.
Weet je, ik was heel helder in m'n hoofd, in m'n houding...
...dat dat niet aan mij was.
Maar wie bepaalde wie de beste mensen waren om ze te begeleiden?
Ik ben geen gediplomeerd financieel adviseur.
Luister, ik besloot ontslag te nemen. Ik weet de datum of tijd niet meer.
Maar ik vond het het juiste om te doen.
De familie had er een familielid bij gehaald om Nick te vervangen.
Ik kon het simpelweg niet langer in balans houden.
Ik vertrok. Nam ontslag.
We hadden er wel genoeg tijd ingestoken. Hanro en ik.
Ik denk dat zij ook blij waren met nieuwe gezichten, vooral zwarte gezichten.
Ik denk dat er dat element van wantrouwen was...
...en ik deed op dat punt met genoegen een stap terug om...
...de verantwoordelijkheid aan een ander te geven. Ik had er genoeg van.
Als het tijd wordt om over geld te praten, nemen ze ontslag.
Hoeveel was het?
Dat is het ding dat ons dwarszit.
We kunnen, als ontvangers, niet níét worden verteld hoeveel we krijgen.
Nu wordt er gestreden.
Zij willen wegkomen met het leeuwendeel.
Onze vader had niets...
Hij stierf met niets.
We willen de waarheid.
Pas als we de waarheid weten, hebben we het hele verhaal.
Voor mij is het belangrijkste dat ik in deze zaak...
...een reeks gebeurtenissen probeerde te organiseren.
Waarbij je voor deze ene keer blanke Zuid-Afrikanen iets zag doen...
...waar we trots op konden zijn.
Ik vind het een naar idee dat die prestatie me afgepakt gaat worden.
Er zijn kloven van wederzijds onbegrip.
Ik spreek geen Zoeloe, twee van de drie dochters spreken amper Engels.
Met de constante angst... Boekhoudtermen zijn onvertaalbaar.
Dat creëert een heel vruchtbare kweekgrond voor de naarste verdenkingen.
Ik hoop echt dat er een simpele, eerlijke verklaring voor dit alles is.
En dat...
...de gevestigde macht die vragen eindelijk zal beantwoorden.
Ik vind dat iedereen die je hebt gesproken tot zover ontwijkend is geweest.
Ze weten dingen die ze niet kunnen vertellen...
...door die zwijgplicht die in 2006 met de schikking werd opgelegd.
Ik denk dat we met Owen Dean moeten beginnen.
Hij was de kapitein van het schip.
Hij speelde een grote rol in het opzetten van het fonds.
Dus als er iemand is die invloed kan uitoefenen...
...en de anderen ervan kan overtuigen dat het tijd is...
...om open kaart te spelen...
...denk ik dat Owen de eerste is om te spreken.
- Morgen, Rian. -Dr Dean, hoe is het?
Toe, ga zitten.
Goed, het punt waarop dit hele ding lijkt te zijn ingestort.
De drie Linda-dochters zeggen: 'We begrijpen niet wat hier is gebeurd.
En ja, we hebben geld...
...maar we weten niet of het alles is.
En niemand geeft ons een duidelijk antwoord.'
- Ze spreken geen Engels. -Ik zal eerlijk zijn.
Dit is een bijzonder complexe en gecompliceerde zaak.
Ik zou zeggen dat slechts een handvol advocaten de zaak echt begrijpt.
Hoe kun je verwachten dat die mensen het begrijpen?
Het is onmogelijk dat ze het ooit begrijpen.
Het kan zijn dat de dochters ons bespelen, dat ze mij bespelen.
Dat ze meer weten dan ze zeggen. De andere mogelijkheid...
...is dat de beheerders en dergelijke iets te verbergen hebben.
Dat betwijfel ik.
Ik denk echt niet dat dat zo is.
Kijk, als er niet goed wordt bijgehouden wat er met het geld is gebeurd...
...vind ik dat jammer.
Dat is precies de situatie die ik wilde vermijden.
De dochters kunnen de helft van die problemen wel verzinnen.
Er moet gezegd worden dat de beheerders het voor niets deden.
Ze werden niet betaald.
Een feit dat de dochters ook moeten onthouden, is dat...
...heel wat mensen een risico voor ze namen met deze zaak.
We deden het allemaal omdat we het het vervolgen waard vonden en...
...iets meer dankbaarheid uit naam van de dochters...
...zou echt niet misplaatst zijn.
Ik denk dat ze misbruik van jou maken.
Ik denk dat ze...
...hun eigen onvermogen het te regelen bij jou proberen te dumpen.
Ik vind dat oneerlijk...
...omdat jij ze heel veel hebt geholpen in het verleden.
Het lijkt me dat transparantie...
De waarheid is het enige dat ons zal verlossen.
Tenzij iedereen open kaart speelt...
...gaat dit probleem niet weg, gaan we niet...
Dat ben ik met je eens en...
...ik help mensen graag met copyrightproblemen...
...omdat dat m'n werkgebied is en ik er zeker van ben, maar vraag me niet...
...om professioneel werk te gaan doen op een gebied...
...waar ik niets van weet. Dat gaat niet gebeuren.
Laten we maar zeggen...
...dat alle betrokken advocaten tot zover bakken met geld hebben verdiend, oké?
Hij gaat alleen zeggen:
'Ik ben egoïstisch. Ik stel m'n eigen belangen boven alles.'
Nee, ik denk niet dat hij dat gaat zeggen. Welke advocaat wel?
Aan de andere kant is hij de beste IE-advocaat die er is.
Zeker in Zuid-Afrika. Hij is een echte professional.
Dat is altijd zo. 'Als je m'n diensten wilt, moet je me betalen.'
Dat is de harde werkelijkheid waar je mee moet leven.
Dus waar ga ik over klagen? Dat het m'n regel is?
Ergens was het oneerlijk, maar aan de andere kant...
...waren we zonder Owen Dean nooit ergens gekomen.
MAART 2018
Er zijn maanden verstreken.
De familie wist ons een paar bankrekeningen te geven en ik heb me...
...door alle mogelijke afschriften heen geklauwd...
...en bepaalde conclusies getrokken. Ik vond geen enkele illegale betaling.
Er zitten gaten in m'n kennis. Er missen bepaalde afschriften.
Als iemand wiens longen hongeren naar de brandende zuurstof van waarheid...
...zei ik: 'Ik vrees... Sorry dat ik de familie teleurstel.'
Maar er is geen enkel bewijs voor de fraude die de familie claimt.
Dit is geen verhaal van misdaad, maar van misverstanden...
...en teleurgestelde verwachtingen. Gezien onze geschiedenis in Zuid-Afrika...
...was dit einde misschien onvermijdelijk.
Het is namelijk zo dat Zuid-Afrika een land is...
...waar mensen van verschillende rassen elkaar niet kennen en niet vertrouwen.
En waar bijna elke onenigheid...
...de neiging heeft vrijwel direct raciaal beladen te worden.
De hele zaak is doordrongen van een enorme symbolische betekenis...
...voor Zuid-Afrikanen, voor een land dat...
...zo lang aan de verliezende kant van de geschiedenis stond.
We tasten nog steeds naar elkaar door een...
...duisternis van verwarring en onbegrip.
Niets in dit land is echt opgelost. Niets is vergeven of vergeten.
Er zit een enorm diepe en eeuwenoude wrevel.
Die oerkwesties dragen we elke dag met ons mee.
Het zit op onze schouder en iedereen in dit land luistert er de hele dag naar.
Het feit was zo simpel.
Die vent schreef het lied. Hij schreef het.
Hij stond voor de microfoon en zong de melodie die 16 miljoen opleverde.
Ik denk dat het niet de uitkomst was...
...waar ik echt op had gehoopt of waar de familie op had gehoopt, maar...
...het was veel beter dan verliezen.
DE SCHIKKINGSOVEREENKOMST VERLIEP OP 31 DECEMBER 2017.
ONS ONDERZOEK GEEFT AAN
DAT ELKE DOCHTER MINDER DAN 250.000 DOLLAR ONTVING TIJDENS DE LOOP VAN DE DEAL.
DE DOCHTERS LINDA HEBBEN GEEN VERDERE CLAIMS OP ROYALTY'S
OP VERSIES VAN HUN VADERS LIED, OF OP 'MBUBE' ZELF
BEHALVE IN WAT KLEINE AFRIKAANSE LANDEN.
DIE RECHTEN ZIJN NOG STEEDS IN HANDEN VAN DE AMERIKAANSE UITGEVERS.
Ondertiteld door: E. Brevink